
PAZAR DOSYASI
Türkiye
TÜRKİYE CUMHURİYETİ
Ovalar, meyve bahçeleri ve büyük sulama projeleri: Çekilen suyun yüzde 87'si tarıma gidiyor.
Her sulamada suyu kök bölgesinde tutmanın sağladıkları.
Önsöz
Bu dosya Türkiye'yi sulama suyu, iklim, gübreler ve ürünler açısından ele alır. Tarım, su ve ticaretten sorumlu bakanlıklar, il tarım müdürlükleri, kooperatifler ve büyük işletmeler için hazırlanmıştır. Üç soruyu yanıtlar: Su nerede, hangi ürünler için ve hangi bölgelerde kullanılıyor? Ardından ürünlerimizin neyi değiştirebileceğini ve bunun ülkenin dış ticareti için ne anlama gelebileceğini inceler.
Kaynakların okunması. Her rakam bir kaynağa dayanır; kaynak metinde belirtilir ve Ek A'da ayrıntılı olarak verilir. Her kaynağın bir güven düzeyi vardır:
İçindekiler
Özet
1. Green Solutions ve ürünlerimiz
2. Rakamlarla Türkiye
3. Güneşlenme, yağış ve iklim değişikliği
4. Sulama suyu: Kaynaklar, alanlar, çekimler
5. Gübreler: Miktarlar, alımlar, harcama
6. Bir bakışta bölgeler
7. İlk yirmi ürün: Üç sıralama
8. Ürün bazında projeksiyon ve su tasarrufu
9. Ürünlerimizin olası yararları
10. Dış ticaret: İhracat, ithalat, ithal etmek
11. Bölge bölge çalışma
Ek A. Kaynaklar ve güven düzeyleri
Ek B. Hesaplama yöntemi
Ek C. Fotoğraf kaynakları
Özet
Aşağıdaki noktalar dosyayı özetler. Rakamlar kamuya açık kaynaklardan gelir: Dünya Bankası, FAO (FAOSTAT), Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ), PVGIS ve ERA5. Su tasarrufları senaryodur ve Ek B'de açıklanır.
85,9 milyon 2025 yılında nüfus (Dünya Bankası) | 4,91 milyon ha 2024 yılında fiilen sulanan alan (FAOSTAT) | 56,0 km³ Tarımın çektiği su (2022) |
8,63 milyar m³ Yılda tasarruf edilen su, merkezi senaryo | 756.000 ha Aynı suyla sulanabilecek ek alan | 30,7 milyar $ 2024 yılında tarımsal ihracat (FAOSTAT) |
Temel rakamlar
Türkiye'nin temel göstergeleri
Gösterge | Değer | Yıl | Kaynak (düzey) |
|---|---|---|---|
Nüfus | 85,9 milyon | 2025 | Dünya Bankası (A1) |
Kişi başına GSYH | 18.599 $ | 2025 | Dünya Bankası (A1) |
Tarımın GSYH içindeki payı | %5,2 | 2025 | Dünya Bankası (A1) |
Fiilen sulanan alan | 4.914.000 ha | 2024 | FAOSTAT (A6) |
Sulama altyapılı alan | 7.204.000 ha | 2024 | FAOSTAT (A6) |
Su çekimi, tarım | 56,0 km³ | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
Tasarruf edilen su, merkezi senaryo | 8.626 Mm³ | — | Hesaplama (Ek B) |
Hasat edilen buğday | 6,93 milyon ha | 2024 | FAOSTAT (A2) |
Tarımsal ihracat | 30.666 milyon $ | 2024 | FAOSTAT (A4) |
Tarımsal ithalat | 23.059 milyon $ | 2024 | FAOSTAT (A4) |
Mineral azot, tarımsal kullanım | 1.916.971 t | 2024 | FAOSTAT (A5) |
Kaynak: Belirtilen kaynaklardan derlenen tablo; senaryolar için yazarın hesaplaması.
1. Green Solutions ve ürünlerimiz
Green Solutions su, gübreleme ve bitki koruma için ürünler geliştirir. Bu dosyayı dört ürün ailesi ilgilendirir. Anılan verimler, üreticinin veya denemelerin yayımladığı verimlerdir ve güven düzeyleriyle birlikte verilir.
Bu dosyanın kapsadığı ürünler
Ürün | Belirtilen kullanım | Yayımlanmış kanıt (düzey) |
|---|---|---|
EVERGREEN® (su tutucu polimer) | Yağmur veya sulama suyunu köklerin yakınında jel olarak tutar. | Mısır (Türkiye), patates, karpuz, hurma ve soya denemeleri. Düzey B ile C arası. |
ECOSORB® (mısır nişastası bazlı su tutucu polimer) | Aynı kullanım; internet sitesine göre etkisi 2 ila 3 yıl sürer. | Soya denemesi (Çin); laboratuvar akrilamit analizi. Düzey B ile C arası. |
ECOFERT® (gübre) | SOHISCERT ve AB Organik tarafından sertifikalandırılmış gübre. | Yayımlanmış sertifika; EVERGREEN® ile birlikte patates denemesi. Düzey A (sertifika), C (sonuçlar). |
Paulownia ALTIFOLIA® | Tarımsal ormancılık için hızlı büyüyen ağaç. | İnternet sitesindeki rakamlar; Türkiye'de deneme yok. Düzey C. |
Water Vital®, NAPEMA® | Bu dosyanın kapsamı dışında. | İncelenen belgelerde bağımsız kaynak yok. |
Kaynak: Green Solutions internet sitesi (ürün sayfaları ve yayımlanmış denemeler), Ek A.
İnternet sitesinde yayımlanan gösterge doz hektar başına 30 ila 75 kg'dır.

2. Rakamlarla Türkiye
Türkiye'nin 2025 yılında nüfusu 85,9 milyondu. Tarım gayrisafi yurt içi hasılanın %5,2'sini oluşturur ve iş gücünün %14'ünü istihdam eder. Ülke 770.000 km² yüzölçümüne sahiptir; bunun %50'si tarım arazisidir.


Tarım ve su göstergeleri, yayımlanan son yıl
Gösterge | Değer | Yıl | Kaynak |
|---|---|---|---|
Organik sertifikalı ekili arazi | 173.000 ha | 2024 | FAOSTAT (A6) |
Örtü altı ekili arazi | 78.000 ha | 2024 | FAOSTAT (A6) |
Ortalama tahıl verimi | 3.429 kg/ha | 2024 | Dünya Bankası (A1) |
Hektar ekilebilir arazi başına gübre kullanımı | 139 kg/ha | 2024 | Dünya Bankası (A1) |
Su çekimi, tarımın payı | %86,9 | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
İç tatlı su kaynakları | 227 km³ | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
Kişi başına iç kaynaklar | 2.671 m³ | 2022 | Dünya Bankası (A1) |

3. Güneşlenme, yağış ve iklim değişikliği
3.1 Güneşlenme
Yıllık toplam güneş ışınımı bölgeye göre metrekarede 1.353 ile 1.859 kWh arasındadır. En yüksek değerler Güneydoğu'da ve Akdeniz kıyısındadır: Güneşin en cömert olduğu yerde su en kıttır.

3.2 Yağış ve evapotranspirasyon
Yağış bölgeden bölgeye büyük farklar gösterir. Bursa'da yıllık ortalama yağış 861 mm'dir; orta platodaki Konya'da ise yalnızca 299 mm'dir, buna karşılık referans evapotranspirasyon yılda 1.328 mm'ye ulaşır. En büyük açık Şanlıurfa'dadır: Yılda 1.181 mm.
Aylık ortalama yağış, 1991-2020 (ayda mm)
Ay | Edirne | Bursa | Manisa | Adana | Konya | Samsun | Erzurum | Şanlıurfa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Ocak | 54 | 95 | 106 | 110 | 39 | 81 | 37 | 84 |
Şubat | 48 | 89 | 101 | 83 | 30 | 72 | 42 | 73 |
Mart | 56 | 95 | 82 | 76 | 34 | 89 | 65 | 64 |
Nisan | 44 | 81 | 62 | 64 | 35 | 78 | 85 | 51 |
Mayıs | 48 | 70 | 42 | 56 | 36 | 77 | 106 | 35 |
Haziran | 39 | 55 | 17 | 19 | 23 | 60 | 66 | 6 |
Temmuz | 31 | 26 | 4 | 7 | 4 | 37 | 44 | 1 |
Ağustos | 15 | 26 | 4 | 6 | 4 | 35 | 32 | 1 |
Eylül | 28 | 57 | 22 | 20 | 7 | 67 | 24 | 5 |
Ekim | 60 | 83 | 60 | 49 | 18 | 91 | 45 | 38 |
Kasım | 56 | 79 | 91 | 83 | 29 | 81 | 40 | 56 |
Aralık | 62 | 104 | 105 | 144 | 40 | 90 | 38 | 77 |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); yazarın hesaplaması.



3.3 İklim değişikliği
Yıllık ortalama sıcaklık yükseliyor. Konya'da 1981'de 12,0 °C iken 2024'te 14,1 °C'ye çıktı; eğilim her on yılda 0,50 °C'dir. Şanlıurfa'da eğilim her on yılda 0,51 °C'dir, 17,7 °C'den 19,2 °C'ye. Daha sıcak hava ürünlerden daha fazla su talep eder.


4. Sulama suyu: Kaynaklar, alanlar, çekimler
4.1 Kaynaklar ve çekimler
Toplam tatlı su çekimi yılda 64,5 km³'e ulaşır (2022). Bunun %86,9'unu, yani 56,0 km³'ü tarım çeker. İç su kaynakları yılda 227 km³, kişi başına 2.671 m³'tür. Çekimlerin kullanılabilir kaynaklara oranı olan su stresi %47,9'a ulaşır. DSİ'ye göre sulama yılda 44 milyar m³ kullanır; bu, tüketilen suyun %77'sidir (A11).
Tatlı su: Çekimler ve kaynaklar
Gösterge | Değer | Yıl | Kaynak |
|---|---|---|---|
Toplam çekim | 64,47 km³ | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
Tarımın payı | %86,9 | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
Tarımsal çekim | 56,04 km³ | 2022 | A1'den hesaplanmıştır |
Fiilen sulanan alan | 4.914.000 ha | 2024 | FAOSTAT (A6) |
Sulanan hektar başına tarımsal çekim | 11.404 m³/ha | — | Hesaplama (Ek B) |
Su stresi | %47,9 | 2022 | Dünya Bankası (A1) |
4.2 Sulanan alanlar
FAOSTAT, 2024 yılında 7.204.000 hektar sulama altyapılı alan sayıyor; bunun 4.914.000 hektarı fiilen sulanıyor. DSİ teknik ve ekonomik olarak sulanabilir alanı 8,5 milyon hektar, 2023 sonunda sulamaya açılan alanı 7,1 milyon hektar ve 2026 sonu hedefini 7,52 milyon hektar olarak veriyor (A11). Başlıca sulanan ürünler mısır, pamuk, şeker pancarı, sebze ve kavun-karpuz, patates, meyve bahçeleri ve bağlar ile çeltiktir.

4.3 Su tasarrufunun anlamı
Merkezi senaryoda tasarruf yılda 8.626 milyon m³'tür; bu, tarımsal çekimlerin %15,4'ü demektir. Sulanan hektar başına 11.404 m³ ile bu su, tek bir metreküp fazla çekmeden yaklaşık 756.000 hektar daha fazla alanı sulayabilir.
5. Gübreler: Miktarlar, alımlar, harcama
5.1 Kullanılan miktarlar
2024 yılında tarımsal kullanım 1.916.971 ton azot, 732.812 ton fosfat (P2O5) ve 156.669 ton potasa (K2O) ulaşır. Aynı yıl ülke 1.065.677 ton azot üretti ve 1.551.108 ton ithal etti.

5.2 Mevzuat çerçevesi
Mineral ve organik gübreler ile toprak düzenleyiciler Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetki alanındadır. Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ithalat izinlerini ve tescil belgelerini verir; ithal bir ürün için diğer belgelerin yanı sıra Türk Standartları Enstitüsü (TSE) analizi ve etiket örneği ister (A13).

5.3 Tahmini harcama
2024 yılında mineral gübrelere yönelik tahmini asgari harcama, uluslararası gübre fiyatlarıyla 2.243 milyon $'a ulaşır (hesaplama Ek B'de, alt sınır). Harcama, dünya fiyatlarının fırladığı 2022 yılında 3.531 milyon $ ile zirve yaptı.


6. Bir bakışta bölgeler
Tablo, ülkenin yedi coğrafi bölgesini ve Trakya'yı, her biri için bir referans kent kullanarak karşılaştırır. İklim rakamları, ışınım (2005-2020) dışında 1991-2020 ortalamalarıdır.
Referans kentlerin iklimi, 1991-2020 ortalamaları
Bölge (kent) | Yağış (mm/yıl) | ET0 (mm/yıl) | Açık (mm/yıl) | Işınım (kWh/m²/yıl) | Sıcaklık (°C) |
|---|---|---|---|---|---|
Trakya (Edirne) | 540 | 1.146 | 606 | 1.555 | 14,1 |
Marmara (Bursa) | 861 | 1.038 | 177 | 1.509 | 15,0 |
Ege (Manisa) | 698 | 1.307 | 609 | 1.676 | 16,9 |
Akdeniz (Adana) | 718 | 1.333 | 615 | 1.802 | 18,4 |
İç Anadolu (Konya) | 299 | 1.328 | 1.029 | 1.782 | 12,5 |
Karadeniz (Samsun) | 856 | 924 | 68 | 1.353 | 13,8 |
Doğu Anadolu (Erzurum) | 624 | 993 | 369 | 1.493 | 5,8 |
Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa) | 491 | 1.672 | 1.181 | 1.859 | 18,2 |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.


7. İlk yirmi ürün: Üç sıralama
7.1 Hasat alanına göre

Alana göre ilk on ürün, 2024
Ürün | Hasat alanı (ha) | Üretim (t) | Verim (t/ha) |
|---|---|---|---|
Buğday | 6.925.108 | 20.800.000 | 3,00 |
Arpa | 3.193.649 | 8.100.000 | 2,54 |
Ayçiçeği | 971.032 | 2.195.000 | 2,26 |
Zeytin | 913.319 | 3.750.000 | 4,11 |
Mısır | 789.379 | 8.100.000 | 10,26 |
Fındık (kabuklu) | 749.769 | 717.000 | 0,96 |
Antep fıstığı (kabuklu) | 484.529 | 383.000 | 0,79 |
Kütlü pamuk | 466.927 | 2.243.000 | 4,80 |
Nohut | 459.430 | 575.000 | 1,25 |
Üzüm | 372.285 | 3.468.000 | 9,32 |
Kaynak: FAOSTAT (A2).
7.2 Üretime göre

7.3 Üretim değerine göre
Değer bakımından ilk ürün buğdayın önünde domatestir: Sulanan ve verimi yüksek bir ürün, yirmi kat daha büyük alan kaplayan tahıldan daha ağır basar.


8. Ürün bazında projeksiyon ve su tasarrufu
8.1 Yöntem
8.2 Örnek olarak kullanılan denemeler
Mısır denemesi 2025 yılında Türkiye'de, Konya'daki TİGEM tarım işletmesinde yapıldı: 864 mm yerine 528 mm sulama ve kontrol parselindeki 10.300 kg/ha'ya karşı 12.060 kg/ha (A18).
Anılan denemeler ve hesaplamadaki kullanımları
Deneme | Ürün | Su | Verim | Hesaplamadaki kullanım |
|---|---|---|---|---|
Mısır, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025) | Mısır | −%38,9 | +%17,1 | Dane mısır |
Karpuz, Meksika (2023) | Karpuz | −%60,5 | +%30 | Sebze ve kavun-karpuz |
Patates, Güney Afrika (2025) | Patates | −%52 | +%31,4 | Patates ve soğan |
Soya, Çin | Soya | Varsayım | +%11,3 | Soya (sulanan ikinci ürün) |
Hurma, BAE (ICBA, 2021) | Hurma | −%82 | +%20 | Kullanılmadı (hurma yok); bilgi için anılmıştır |
Kaynak: A14 ile A18 arası (yayımlanmış denemeler ve üreticinin internet sitesi, B ve C düzeyleri).
8.3 Ürün grubuna göre parametreler
Atanan sulanan alan, kullanılan deneme ve tasarruf edilen su (merkezi senaryo)
Ürün grubu | Sulanan alan (ha) | Pay | Deneme veya varsayım | Tasarruf edilen su (Mm³/yıl) |
|---|---|---|---|---|
Dane mısır | 789.379 | %16,1 | Mısır, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025) | 1.755 |
Pamuk | 466.927 | %9,5 | Genel varsayım, deneme yok | 533 |
Şeker pancarı | 324.286 | %6,6 | Genel varsayım, deneme yok | 370 |
Çeltik | 128.904 | %2,6 | Genel varsayım, deneme yok | 147 |
Patates ve soğan | 261.437 | %5,3 | Patates, Güney Afrika (2025) | 775 |
Sebze ve kavun-karpuz | 731.538 | %14,9 | Karpuz, Meksika (2023) | 2.524 |
Soya | 43.712 | %0,9 | Su: Genel varsayım; verim: Soya, Çin | 50 |
Meyve bahçeleri ve bağlar (elma, kayısı, turunçgil, kiraz, üzüm…) | 1.140.917 | %23,2 | Genel varsayım, deneme yok | 1.301 |
Diğer sulanan ürünler (buğday, ayçiçeği, yem bitkileri, zeytin…) | 1.026.900 | %20,9 | Genel varsayım, deneme yok | 1.171 |
Kaynak: Yazarın hesaplaması (Ek B).
8.4 Ulusal sonuçlar
8.626 Mm³ Yılda tasarruf edilen su (merkezi, tarımsal çekimlerin %15,4'ü) | 756.000 ha Bu suyla sulanabilecek ek alan | 6,82 milyon t Denemesi olan ürünlerde ek üretim |
2,58 milyar I$ Ek üretim değeri (2014-2016) |
Senaryoya göre tasarruf edilen su, ek sulanabilir alan ve üretim artışı
Senaryo | Su (Mm³/yıl) | Ek hektar | Üretim (t/yıl) | Değer (milyon I$/yıl) |
|---|---|---|---|---|
Temkinli | 4.313 | 378.179 | 3.409.281 | 1.291 |
Merkezi | 8.626 | 756.357 | 6.818.562 | 2.583 |
Yüksek | 17.252 | 1.512.715 | 13.637.124 | 5.165 |



8.5 Sonuçların okunması
9. Ürünlerimizin olası yararları
Tablo, mevcut belgelere göre ürünlerin neler getirebileceğini güven düzeyleri ve sınırlarıyla birlikte listeler.
Duruma göre olası yararlar
Yarar | Yayımlanmış rakamlar | Kaynak (düzey) | Sınır |
|---|---|---|---|
Sulama suyu tasarrufu | Mısır −%38,9 (Konya); hurma −%82; karpuz −%60,5; patates −%52 | A14 ile A18 arası (B, C) | Ürün başına bir deneme; Türkiye'de yalnızca bir tane |
Verim | Mısır +%17,1; patates +%31,4; karpuz +%30; hurma +%20; soya +%11,2 ile +%11,4 arası | A14 ile A18 arası (B, C) | Ürün başına bir veya iki deneme; kontroller bazen farklı |
Güvenlik: Akrilamit (ECOSORB®) | 3,0 µg/g'ın altında | A19 (B) | Tek laboratuvar, tek tarih |
REACH uyumu (EVERGREEN®) | Test edilen 233 maddede çok yüksek önem arz eden maddeler ≤ %0,1 | A20 (B) | Tarama, onay değil |
Sertifika (ECOFERT®) | SOHISCERT ve AB Organik sertifikalı | A21 (A) | Sertifikalı ürün için geçerli |
Tarımsal ormancılık (Paulownia ALTIFOLIA®) | 6 ila 8 yılda 13 ila 15 m (internet sitesi) | A22 (C) | Türkiye'de deneme yok |
Kaynak: Ek A.

10. Dış ticaret: İhracat, ithalat, ithal etmek
10.1 Genel görünüm, 2023 ve 2024
Tarım ürünleri ve toplam mal ticareti (milyon $)
Gösterge | 2023 | 2024 |
|---|---|---|
Tarımsal ihracat (bitkisel ve hayvansal ürünler) | 29.502 | 30.666 |
Tarımsal ithalat (bitkisel ve hayvansal ürünler) | 25.413 | 23.059 |
İhracat, tüm mallar | 255.777 | 261.855 |
İthalat, tüm mallar | 361.774 | 344.020 |
Kaynak: FAOSTAT (A4).
10.2 İhracat
Fındık içi en çok ihraç edilen tarım ürünüdür (2024'te 1.503 milyon $); onu ham ayçiçeği yağı (1.275 milyon $) ve buğday unu (1.208 milyon $) izler. Ülke çoğunlukla işlenmiş ürün ihraç eder: Yağlar, un, makarna, şekerleme, kuru üzüm.

10.3 İthalat
Ülke sanayisi için hammadde ithal eder: Soya fasulyesi (1.766 milyon $), pamuk lifi (1.525 milyon $), buğday, ham ayçiçeği yağı ve mısır. Bunların bir kısmı işlenerek yeniden ihraç edilir.

![]() | ![]() |
|---|
10.4 Su tutucu polimerlerin Türkiye'ye ithalatı
11. Bölge bölge çalışma
Her bölge, onu temsil eden kent üzerinden anlatılır. Rakamlar iklimi tanımlar; su açığı (evapotranspirasyon eksi yağış) suyun en kıt olduğu yeri gösterir. Ürünlerin tanımı niteldir.

Trakya (Edirne)
Meriç ve Ergene ovaları: Buğday, ayçiçeği ve sulanan çeltik.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 540 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.146 mm |
Yıllık su açığı | 606 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.555 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 14,1 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Marmara (Bursa)
Bursa ve Balıkesir çevresindeki verimli ovalar: Konservelik sebzeler, meyve, mısır ve zeytin.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 861 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.038 mm |
Yıllık su açığı | 177 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.509 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 15,0 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Ege (Manisa)
Gediz ve Büyük Menderes vadileri: Bağ ve kuru üzüm, pamuk, zeytin, incir ve sebzecilik.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 698 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.307 mm |
Yıllık su açığı | 609 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.676 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 16,9 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Akdeniz (Adana)
Çukurova Ovası: Mısır, pamuk, turunçgil, sebze ve ikinci ürün olarak soya; Antalya kıyısında seralar.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 718 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.333 mm |
Yıllık su açığı | 615 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.802 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 18,4 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
İç Anadolu (Konya)
Büyük tahıl platosu: Kuru tarımda buğday ve arpa, yoğun kullanılan yeraltı sularıyla sulanan şeker pancarı ve mısır. TİGEM mısır denemesi burada yapıldı.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 299 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.328 mm |
Yıllık su açığı | 1.029 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.782 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 12,5 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Karadeniz (Samsun)
Bafra ve Çarşamba deltaları: Çeltik, mısır ve sebze; daha doğudaki yamaçlarda fındık ve çay.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 856 mm |
Referans evapotranspirasyon | 924 mm |
Yıllık su açığı | 68 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.353 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 13,8 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Doğu Anadolu (Erzurum)
Soğuk yüksek platolar: Kısa bir yetiştirme döneminde hayvancılık, çayırlar, yem bitkileri ve tahıllar.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 624 mm |
Referans evapotranspirasyon | 993 mm |
Yıllık su açığı | 369 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.493 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 5,8 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa)
GAP projesiyle Fırat'tan sulanan Harran Ovası: Pamuk, mısır, buğday, yer fıstığı ve antep fıstığı.
Gösterge | Değer |
|---|---|
Yıllık yağış, 1991-2020 | 491 mm |
Referans evapotranspirasyon | 1.672 mm |
Yıllık su açığı | 1.181 mm |
Toplam güneş ışınımı | 1.859 kWh/m² |
Ortalama sıcaklık | 18,2 °C |
Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.
Ek A. Kaynaklar ve güven düzeyleri
Ref. | Kaynak | Düzey |
|---|---|---|
A1 | Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri (WDI), Türkiye | A |
A2 | FAOSTAT, bitkisel ve hayvansal ürünler (QCL), alanlar, üretim, 2014-2024 | A |
A3 | FAOSTAT, üretim değeri (QV), sabit 2014-2016 I$, 2019-2024 | A |
A4 | FAOSTAT, bitkisel ve hayvansal ürün ticareti, 2018-2024 | A |
A5 | FAOSTAT, mineral gübreler, tarımsal kullanım, üretim ve ithalat, 2005-2023 | A |
A6 | FAOSTAT, arazi kullanımı, sulama altyapılı ve fiilen sulanan alanlar, 2000-2025 | A |
A7 | Dünya Bankası, Pink Sheet (üre, DAP, TSP ve potasyum klorür dünya fiyatları) | A |
A8 | PVGIS (Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi), ışınım, 2005-2020 | B |
A9 | ERA5 (Copernicus), Open-Meteo üzerinden: Yağış, referans evapotranspirasyon, sıcaklık, 1981-2024 | B |
A10 | Natural Earth, birinci düzey idari sınırlar (iller); coğrafi bölgelere gruplama yazar tarafından | B |
A11 | DSİ (Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü), Anadolu Ajansı'nın aktardığı rakamlar, Mart 2024: Sulanabilir alanlar, sulamaya açılan alanlar, tüketilen su | A |
A12 | Türk gümrük tarifesi (3906.90.90 pozisyonu); genel KDV oranına ilişkin 2023 tarihli 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı | A |
A13 | Tarım ve Orman Bakanlığı, BÜGEM: Tarımda kullanılan organik, mineral ve mikrobiyal gübreler hakkında yönetmelik; ithalat ve tescil için gerekli belgeler | A |
A14 | Soya denemesi, Çin (verim), üreticinin internet sitesi | C |
A15 | Hurma denemesi, BAE (ICBA, 2021), üreticinin internet sitesi | B |
A16 | Karpuz denemesi, Meksika (2023), üreticinin internet sitesi | C |
A17 | Patates denemesi, Güney Afrika (2025), üreticinin internet sitesi | C |
A18 | Mısır denemesi, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025), TİGEM sulama biriminin ölçümleri, üreticinin internet sitesi | B |
A19 | ECOSORB® akrilamit analizi (Polymex laboratuvarı, 2024) | B |
A20 | EVERGREEN® REACH / SVHC taraması (SGS, 2023) | B |
A21 | ECOFERT® sertifikası (SOHISCERT, AB Organik) | A |
A22 | Paulownia ALTIFOLIA® ürün sayfasındaki rakamlar (internet sitesi) | C |
Ek B. Hesaplama yöntemi
1. Tarımsal su. Toplam çekim (64,47 km³, 2022) × tarımın payı (%86,93) = 56,04 km³.
2. Hektar başına su. Tarımsal su ÷ fiilen sulanan alan (4.914.000 ha, 2024) = 11.404 m³/ha. Sulama altyapılı alan yerine fiilen sulanan alan kullanılır; çünkü Türkiye için yayımlanmıştır ve gerçekten kullanılan suya karşılık gelir.
3. Paylaştırma. Sulanabilir ürünler (mısır, pamuk, şeker pancarı, çeltik, patates ve soğan, sebze ve kavun-karpuz, soya, meyve bahçeleri ve bağlar) 3.887.100 hektar hasat alanı kaplar; her biri kendi alanının suyunu alır. Sulanan alanın geri kalanı (1.026.900 ha) "diğer sulanan ürünler" grubunu oluşturur. Buğday, arpa, baklagiller, zeytin, fındık, antep fıstığı ve ayçiçeği kuru tarım ürünleri olarak ele alınır.
4. Senaryolar. Tasarruf edilen su = grubun suyu × deneme etkisi: Dörtte biri (temkinli), yarısı (merkezi), tamamı (yüksek). Deneme yoksa: %5, %10 ve %20.
5. Ek hektarlar. Tasarruf edilen su ÷ sulanan hektar başına su (11.404 m³/ha).
6. Üretim ve değer. Üretim artışı = grup alanı × ortalama verim × deneme etkisi; değer, 2023 yılının örtük ortalama fiyatıyla (üretim değeri ÷ üretim).
7. Suyun değeri. Üç varsayımsal fiyat (0,10; 0,22 ve 0,45 $/m³); hiçbir ulusal tarife esas alınmamıştır.
8. Gübreler. Asgari harcama = azot ÷ 0,46 × üre fiyatı + fosfat ÷ 0,46 × TSP fiyatı + potas ÷ 0,60 × potasyum klorür fiyatı (A7).
9. İklim. Yağış, referans evapotranspirasyon (FAO-56) ve sıcaklık: Her kenti içeren ERA5 hücresinin 1991-2020 ortalamaları; ışınım: PVGIS, 2005-2020. Sıcaklık eğilimleri 1981-2024 dönemi üzerinde doğrusal regresyonlardır. Haritalarda her il, bölgesinin referans kentinin değerini alır.
10. Ticaret. Toplamlar FAOSTAT'ın bitkisel ve hayvansal ürünler kalemine aittir; ürünler toplam kalemler olmadan tek tek listelenir.
Ek C. Fotoğraf kaynakları
Dosya (Wikimedia Commons) | Yazar | Lisans |
|---|---|---|
Olive orchard, Karaisalı 07.jpg | Zeynel Cebeci | CC BY-SA 4.0 |
Wheat field , Ceyhan - Adana 05.jpg | Zeynel Cebeci | CC BY-SA 4.0 |
Urfa-Harran Ovası 11 09 2011 Erdnussfelder.jpg | Volker Höhfeld | CC BY-SA 4.0 |
Wheat fields, Buğday tarlaları 03.jpg | Zeynel Cebeci | CC BY-SA 4.0 |
Urfa-Harran Ovası 11 09 2011 Bewässerungskanal.jpg | Volker Höhfeld | CC BY-SA 4.0 |
Buğday tarlası - Wheat field 01.jpg | Zeynel Cebeci | CC BY-SA 4.0 |
Cappadocia Aerial View Landscape.jpg | Benh LIEU SONG (Flickr) | CC BY-SA 4.0 |
Cotton field Turkey.jpg | Gerhard Pils – Gerhard Pils | CC BY-SA 3.0 |
The Euphrates River in Turkey (52033140271).jpg | Carole Raddato from FRANKFURT, Germany | CC BY-SA 2.0 |
Corylus avellana - Hazelnut 08.jpg | Zeynel Cebeci | CC BY-SA 4.0 |
Turkey (Izmir, Urla) New harvested artichockes for the festival1.jpg | Güldem Üstün | CC BY 2.0 |
Tea Rize.jpg | Sly06 | CC BY 2.0 |
The Euphrates River in Turkey, Rumkale (52030401462).jpg | Carole Raddato from Frankfurt, Germany | CC BY-SA 2.0 |
Kaynak: Wikimedia Commons'ta yayımlanmış fotoğraflar; renk ve netlik düzeltmesi yapılmış, lisanslarına uygun olarak kullanılmıştır.

Bize parselinizi anlatın
Ürün, sulama yöntemi, toprak yapısı, bugün kullanılan su miktarı. Size uygun teknoloji kombinasyonu, dozajlar ve benzer koşullarda yapılmış denemelerle geri döneriz.
İlk görüşme hiçbir taahhüt gerektirmez.
Bize parselinizi anlatıncontact@green-solutions-group.com · Green Solutions Groupe AIM SA, 46, route de la Condémine, 1475 Forel, İsviçre
Fotoğraf kaynakları
- Zeynel Cebeci — CC BY-SA 4.0, « Wheat field , Ceyhan - Adana 05 »
- Volker Höhfeld — CC BY-SA 4.0, « Urfa-Harran Ovası 11 09 2011 Erdnussfelder »
- Güldem Üstün — CC BY 2.0, « Turkey (Izmir, Urla) New harvested artichockes for the festival1 »
- Benh LIEU SONG (Flickr) — CC BY-SA 4.0, « Cappadocia Aerial View Landscape »
- Carole Raddato from FRANKFURT, Germany — CC BY-SA 2.0, « The Euphrates River in Turkey (52033140271) »
- Carole Raddato from Frankfurt, Germany — CC BY-SA 2.0, « The Euphrates River in Turkey, Rumkale (52030401462) »
Wikimedia Commons'tan alınan fotoğraflar, lisanslarına uygun olarak kullanılmıştır.

