← Geri

PAZAR DOSYASI

Türkiye

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

Ovalar, meyve bahçeleri ve büyük sulama projeleri: Çekilen suyun yüzde 87'si tarıma gidiyor.

Her sulamada suyu kök bölgesinde tutmanın sağladıkları.

Önsöz

Bu dosya Türkiye'yi sulama suyu, iklim, gübreler ve ürünler açısından ele alır. Tarım, su ve ticaretten sorumlu bakanlıklar, il tarım müdürlükleri, kooperatifler ve büyük işletmeler için hazırlanmıştır. Üç soruyu yanıtlar: Su nerede, hangi ürünler için ve hangi bölgelerde kullanılıyor? Ardından ürünlerimizin neyi değiştirebileceğini ve bunun ülkenin dış ticareti için ne anlama gelebileceğini inceler.

Kaynakların okunması. Her rakam bir kaynağa dayanır; kaynak metinde belirtilir ve Ek A'da ayrıntılı olarak verilir. Her kaynağın bir güven düzeyi vardır:

İçindekiler

Özet

1. Green Solutions ve ürünlerimiz

2. Rakamlarla Türkiye

3. Güneşlenme, yağış ve iklim değişikliği

4. Sulama suyu: Kaynaklar, alanlar, çekimler

5. Gübreler: Miktarlar, alımlar, harcama

6. Bir bakışta bölgeler

7. İlk yirmi ürün: Üç sıralama

8. Ürün bazında projeksiyon ve su tasarrufu

9. Ürünlerimizin olası yararları

10. Dış ticaret: İhracat, ithalat, ithal etmek

11. Bölge bölge çalışma

Ek A. Kaynaklar ve güven düzeyleri

Ek B. Hesaplama yöntemi

Ek C. Fotoğraf kaynakları

Özet

Aşağıdaki noktalar dosyayı özetler. Rakamlar kamuya açık kaynaklardan gelir: Dünya Bankası, FAO (FAOSTAT), Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ), PVGIS ve ERA5. Su tasarrufları senaryodur ve Ek B'de açıklanır.

85,9 milyon

2025 yılında nüfus (Dünya Bankası)

4,91 milyon ha

2024 yılında fiilen sulanan alan (FAOSTAT)

56,0 km³

Tarımın çektiği su (2022)

8,63 milyar m³

Yılda tasarruf edilen su, merkezi senaryo

756.000 ha

Aynı suyla sulanabilecek ek alan

30,7 milyar $

2024 yılında tarımsal ihracat (FAOSTAT)

Temel rakamlar

Türkiye'nin temel göstergeleri

Gösterge

Değer

Yıl

Kaynak (düzey)

Nüfus

85,9 milyon

2025

Dünya Bankası (A1)

Kişi başına GSYH

18.599 $

2025

Dünya Bankası (A1)

Tarımın GSYH içindeki payı

%5,2

2025

Dünya Bankası (A1)

Fiilen sulanan alan

4.914.000 ha

2024

FAOSTAT (A6)

Sulama altyapılı alan

7.204.000 ha

2024

FAOSTAT (A6)

Su çekimi, tarım

56,0 km³

2022

Dünya Bankası (A1)

Tasarruf edilen su, merkezi senaryo

8.626 Mm³

—

Hesaplama (Ek B)

Hasat edilen buğday

6,93 milyon ha

2024

FAOSTAT (A2)

Tarımsal ihracat

30.666 milyon $

2024

FAOSTAT (A4)

Tarımsal ithalat

23.059 milyon $

2024

FAOSTAT (A4)

Mineral azot, tarımsal kullanım

1.916.971 t

2024

FAOSTAT (A5)

Kaynak: Belirtilen kaynaklardan derlenen tablo; senaryolar için yazarın hesaplaması.

1. Green Solutions ve ürünlerimiz

Green Solutions su, gübreleme ve bitki koruma için ürünler geliştirir. Bu dosyayı dört ürün ailesi ilgilendirir. Anılan verimler, üreticinin veya denemelerin yayımladığı verimlerdir ve güven düzeyleriyle birlikte verilir.

Bu dosyanın kapsadığı ürünler

Ürün

Belirtilen kullanım

Yayımlanmış kanıt (düzey)

EVERGREEN® (su tutucu polimer)

Yağmur veya sulama suyunu köklerin yakınında jel olarak tutar.

Mısır (Türkiye), patates, karpuz, hurma ve soya denemeleri. Düzey B ile C arası.

ECOSORB® (mısır nişastası bazlı su tutucu polimer)

Aynı kullanım; internet sitesine göre etkisi 2 ila 3 yıl sürer.

Soya denemesi (Çin); laboratuvar akrilamit analizi. Düzey B ile C arası.

ECOFERT® (gübre)

SOHISCERT ve AB Organik tarafından sertifikalandırılmış gübre.

Yayımlanmış sertifika; EVERGREEN® ile birlikte patates denemesi. Düzey A (sertifika), C (sonuçlar).

Paulownia ALTIFOLIA®

Tarımsal ormancılık için hızlı büyüyen ağaç.

İnternet sitesindeki rakamlar; Türkiye'de deneme yok. Düzey C.

Water Vital®, NAPEMA®

Bu dosyanın kapsamı dışında.

İncelenen belgelerde bağımsız kaynak yok.

Kaynak: Green Solutions internet sitesi (ürün sayfaları ve yayımlanmış denemeler), Ek A.

İnternet sitesinde yayımlanan gösterge doz hektar başına 30 ila 75 kg'dır.

Harran Ovası'nda sulanan yer fıstığı tarlaları (Şanlıurfa).

2. Rakamlarla Türkiye

Türkiye'nin 2025 yılında nüfusu 85,9 milyondu. Tarım gayrisafi yurt içi hasılanın %5,2'sini oluşturur ve iş gücünün %14'ünü istihdam eder. Ülke 770.000 km² yüzölçümüne sahiptir; bunun %50'si tarım arazisidir.

Şekil 1. Türkiye nüfusu, 1990'dan günümüze. Kaynak: Dünya Bankası (A1)
Şekil 2. Arazi kullanımı, yayımlanan son yıl. Kaynak: FAOSTAT (A6)

Tarım ve su göstergeleri, yayımlanan son yıl

Gösterge

Değer

Yıl

Kaynak

Organik sertifikalı ekili arazi

173.000 ha

2024

FAOSTAT (A6)

Örtü altı ekili arazi

78.000 ha

2024

FAOSTAT (A6)

Ortalama tahıl verimi

3.429 kg/ha

2024

Dünya Bankası (A1)

Hektar ekilebilir arazi başına gübre kullanımı

139 kg/ha

2024

Dünya Bankası (A1)

Su çekimi, tarımın payı

%86,9

2022

Dünya Bankası (A1)

İç tatlı su kaynakları

227 km³

2022

Dünya Bankası (A1)

Kişi başına iç kaynaklar

2.671 m³

2022

Dünya Bankası (A1)

Ceyhan'da, Çukurova Ovası'nda buğday tarlası (Adana).

3. Güneşlenme, yağış ve iklim değişikliği

3.1 Güneşlenme

Yıllık toplam güneş ışınımı bölgeye göre metrekarede 1.353 ile 1.859 kWh arasındadır. En yüksek değerler Güneydoğu'da ve Akdeniz kıyısındadır: Güneşin en cömert olduğu yerde su en kıttır.

Şekil 3. Her bölgenin referans kentinde yıllık toplam güneş ışınımı. Kaynak: PVGIS (A8)

3.2 Yağış ve evapotranspirasyon

Yağış bölgeden bölgeye büyük farklar gösterir. Bursa'da yıllık ortalama yağış 861 mm'dir; orta platodaki Konya'da ise yalnızca 299 mm'dir, buna karşılık referans evapotranspirasyon yılda 1.328 mm'ye ulaşır. En büyük açık Şanlıurfa'dadır: Yılda 1.181 mm.

Aylık ortalama yağış, 1991-2020 (ayda mm)

Ay

Edirne

Bursa

Manisa

Adana

Konya

Samsun

Erzurum

Şanlıurfa

Ocak

54

95

106

110

39

81

37

84

Şubat

48

89

101

83

30

72

42

73

Mart

56

95

82

76

34

89

65

64

Nisan

44

81

62

64

35

78

85

51

Mayıs

48

70

42

56

36

77

106

35

Haziran

39

55

17

19

23

60

66

6

Temmuz

31

26

4

7

4

37

44

1

Ağustos

15

26

4

6

4

35

32

1

Eylül

28

57

22

20

7

67

24

5

Ekim

60

83

60

49

18

91

45

38

Kasım

56

79

91

83

29

81

40

56

Aralık

62

104

105

144

40

90

38

77

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); yazarın hesaplaması.

Şekil 4. Bölgelere göre aylık yağış ve referans evapotranspirasyon, 1991-2020. Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9)
Şekil 5. Yıllık ortalama yağış 1991-2020: Her bölge referans kentinin değerini alır. Kaynak: ERA5 (A9); Natural Earth (A10)
Şekil 6. Bölgelere göre yıllık su açığı (referans evapotranspirasyon eksi yağış). Kaynak: ERA5 (A9); Natural Earth (A10)

3.3 İklim değişikliği

Yıllık ortalama sıcaklık yükseliyor. Konya'da 1981'de 12,0 °C iken 2024'te 14,1 °C'ye çıktı; eğilim her on yılda 0,50 °C'dir. Şanlıurfa'da eğilim her on yılda 0,51 °C'dir, 17,7 °C'den 19,2 °C'ye. Daha sıcak hava ürünlerden daha fazla su talep eder.

Şekil 7. Yıllık ortalama sıcaklık, 1981-2024, ve doğrusal eğilim. Kaynak: ERA5 (A9)
Saimbeyli dağlarında buğday tarlaları (Adana).

4. Sulama suyu: Kaynaklar, alanlar, çekimler

4.1 Kaynaklar ve çekimler

Toplam tatlı su çekimi yılda 64,5 km³'e ulaşır (2022). Bunun %86,9'unu, yani 56,0 km³'ü tarım çeker. İç su kaynakları yılda 227 km³, kişi başına 2.671 m³'tür. Çekimlerin kullanılabilir kaynaklara oranı olan su stresi %47,9'a ulaşır. DSİ'ye göre sulama yılda 44 milyar m³ kullanır; bu, tüketilen suyun %77'sidir (A11).

Tatlı su: Çekimler ve kaynaklar

Gösterge

Değer

Yıl

Kaynak

Toplam çekim

64,47 km³

2022

Dünya Bankası (A1)

Tarımın payı

%86,9

2022

Dünya Bankası (A1)

Tarımsal çekim

56,04 km³

2022

A1'den hesaplanmıştır

Fiilen sulanan alan

4.914.000 ha

2024

FAOSTAT (A6)

Sulanan hektar başına tarımsal çekim

11.404 m³/ha

—

Hesaplama (Ek B)

Su stresi

%47,9

2022

Dünya Bankası (A1)

4.2 Sulanan alanlar

FAOSTAT, 2024 yılında 7.204.000 hektar sulama altyapılı alan sayıyor; bunun 4.914.000 hektarı fiilen sulanıyor. DSİ teknik ve ekonomik olarak sulanabilir alanı 8,5 milyon hektar, 2023 sonunda sulamaya açılan alanı 7,1 milyon hektar ve 2026 sonu hedefini 7,52 milyon hektar olarak veriyor (A11). Başlıca sulanan ürünler mısır, pamuk, şeker pancarı, sebze ve kavun-karpuz, patates, meyve bahçeleri ve bağlar ile çeltiktir.

Harran Ovası'nda, Şanlıurfa ile Altınbaşak arasında sulama kanalı.

4.3 Su tasarrufunun anlamı

Merkezi senaryoda tasarruf yılda 8.626 milyon m³'tür; bu, tarımsal çekimlerin %15,4'ü demektir. Sulanan hektar başına 11.404 m³ ile bu su, tek bir metreküp fazla çekmeden yaklaşık 756.000 hektar daha fazla alanı sulayabilir.

5. Gübreler: Miktarlar, alımlar, harcama

5.1 Kullanılan miktarlar

2024 yılında tarımsal kullanım 1.916.971 ton azot, 732.812 ton fosfat (P2O5) ve 156.669 ton potasa (K2O) ulaşır. Aynı yıl ülke 1.065.677 ton azot üretti ve 1.551.108 ton ithal etti.

Şekil 8. Mineral gübreler, tarımsal kullanım, 2005-2023. Kaynak: FAOSTAT (A5)

5.2 Mevzuat çerçevesi

Mineral ve organik gübreler ile toprak düzenleyiciler Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetki alanındadır. Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü (BÜGEM) ithalat izinlerini ve tescil belgelerini verir; ithal bir ürün için diğer belgelerin yanı sıra Türk Standartları Enstitüsü (TSE) analizi ve etiket örneği ister (A13).

Karataş'ta buğday başakları (Adana).

5.3 Tahmini harcama

2024 yılında mineral gübrelere yönelik tahmini asgari harcama, uluslararası gübre fiyatlarıyla 2.243 milyon $'a ulaşır (hesaplama Ek B'de, alt sınır). Harcama, dünya fiyatlarının fırladığı 2022 yılında 3.531 milyon $ ile zirve yaptı.

Şekil 9. Tahmini gübre harcaması, alt sınır. Kaynak: A5 ve A7'den yazarın hesaplaması
Şekil 10. Üre, DAP, TSP ve potasyum klorürün uluslararası fiyatları. Kaynak: Dünya Bankası, Pink Sheet (A7)

6. Bir bakışta bölgeler

Tablo, ülkenin yedi coğrafi bölgesini ve Trakya'yı, her biri için bir referans kent kullanarak karşılaştırır. İklim rakamları, ışınım (2005-2020) dışında 1991-2020 ortalamalarıdır.

Referans kentlerin iklimi, 1991-2020 ortalamaları

Bölge (kent)

Yağış (mm/yıl)

ET0 (mm/yıl)

Açık (mm/yıl)

Işınım (kWh/m²/yıl)

Sıcaklık (°C)

Trakya (Edirne)

540

1.146

606

1.555

14,1

Marmara (Bursa)

861

1.038

177

1.509

15,0

Ege (Manisa)

698

1.307

609

1.676

16,9

Akdeniz (Adana)

718

1.333

615

1.802

18,4

İç Anadolu (Konya)

299

1.328

1.029

1.782

12,5

Karadeniz (Samsun)

856

924

68

1.353

13,8

Doğu Anadolu (Erzurum)

624

993

369

1.493

5,8

Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa)

491

1.672

1.181

1.859

18,2

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Şekil 11. Yıllık su açığı: Referans evapotranspirasyon eksi yağış. Kaynak: ERA5 (A9)
Göreme yakınında havadan Kapadokya: Peri bacalarının eteğinde meyve bahçeleri ve bağlar.

7. İlk yirmi ürün: Üç sıralama

7.1 Hasat alanına göre

Şekil 12. Hasat alanına göre ilk on beş ürün, 2024 (hektar). Kaynak: FAOSTAT (A2)

Alana göre ilk on ürün, 2024

Ürün

Hasat alanı (ha)

Üretim (t)

Verim (t/ha)

Buğday

6.925.108

20.800.000

3,00

Arpa

3.193.649

8.100.000

2,54

Ayçiçeği

971.032

2.195.000

2,26

Zeytin

913.319

3.750.000

4,11

Mısır

789.379

8.100.000

10,26

Fındık (kabuklu)

749.769

717.000

0,96

Antep fıstığı (kabuklu)

484.529

383.000

0,79

Kütlü pamuk

466.927

2.243.000

4,80

Nohut

459.430

575.000

1,25

Üzüm

372.285

3.468.000

9,32

Kaynak: FAOSTAT (A2).

7.2 Üretime göre

Şekil 13. Üretime göre ilk on beş ürün, 2024 (milyon ton). Kaynak: FAOSTAT (A2)

7.3 Üretim değerine göre

Değer bakımından ilk ürün buğdayın önünde domatestir: Sulanan ve verimi yüksek bir ürün, yirmi kat daha büyük alan kaplayan tahıldan daha ağır basar.

Şekil 14. Üretim değerine göre ilk on beş ürün, 2023 (milyon I$). Kaynak: FAOSTAT (A3)
Belek yakınında pamuk tarlası (Antalya).

8. Ürün bazında projeksiyon ve su tasarrufu

8.1 Yöntem

8.2 Örnek olarak kullanılan denemeler

Mısır denemesi 2025 yılında Türkiye'de, Konya'daki TİGEM tarım işletmesinde yapıldı: 864 mm yerine 528 mm sulama ve kontrol parselindeki 10.300 kg/ha'ya karşı 12.060 kg/ha (A18).

Anılan denemeler ve hesaplamadaki kullanımları

Deneme

Ürün

Su

Verim

Hesaplamadaki kullanım

Mısır, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025)

Mısır

−%38,9

+%17,1

Dane mısır

Karpuz, Meksika (2023)

Karpuz

−%60,5

+%30

Sebze ve kavun-karpuz

Patates, Güney Afrika (2025)

Patates

−%52

+%31,4

Patates ve soğan

Soya, Çin

Soya

Varsayım

+%11,3

Soya (sulanan ikinci ürün)

Hurma, BAE (ICBA, 2021)

Hurma

−%82

+%20

Kullanılmadı (hurma yok); bilgi için anılmıştır

Kaynak: A14 ile A18 arası (yayımlanmış denemeler ve üreticinin internet sitesi, B ve C düzeyleri).

8.3 Ürün grubuna göre parametreler

Atanan sulanan alan, kullanılan deneme ve tasarruf edilen su (merkezi senaryo)

Ürün grubu

Sulanan alan (ha)

Pay

Deneme veya varsayım

Tasarruf edilen su (Mm³/yıl)

Dane mısır

789.379

%16,1

Mısır, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025)

1.755

Pamuk

466.927

%9,5

Genel varsayım, deneme yok

533

Şeker pancarı

324.286

%6,6

Genel varsayım, deneme yok

370

Çeltik

128.904

%2,6

Genel varsayım, deneme yok

147

Patates ve soğan

261.437

%5,3

Patates, Güney Afrika (2025)

775

Sebze ve kavun-karpuz

731.538

%14,9

Karpuz, Meksika (2023)

2.524

Soya

43.712

%0,9

Su: Genel varsayım; verim: Soya, Çin

50

Meyve bahçeleri ve bağlar (elma, kayısı, turunçgil, kiraz, üzüm…)

1.140.917

%23,2

Genel varsayım, deneme yok

1.301

Diğer sulanan ürünler (buğday, ayçiçeği, yem bitkileri, zeytin…)

1.026.900

%20,9

Genel varsayım, deneme yok

1.171

Kaynak: Yazarın hesaplaması (Ek B).

8.4 Ulusal sonuçlar

8.626 Mm³

Yılda tasarruf edilen su (merkezi, tarımsal çekimlerin %15,4'ü)

756.000 ha

Bu suyla sulanabilecek ek alan

6,82 milyon t

Denemesi olan ürünlerde ek üretim

2,58 milyar I$

Ek üretim değeri (2014-2016)

Senaryoya göre tasarruf edilen su, ek sulanabilir alan ve üretim artışı

Senaryo

Su (Mm³/yıl)

Ek hektar

Üretim (t/yıl)

Değer (milyon I$/yıl)

Temkinli

4.313

378.179

3.409.281

1.291

Merkezi

8.626

756.357

6.818.562

2.583

Yüksek

17.252

1.512.715

13.637.124

5.165

Şekil 15. Senaryoya göre yıllık su tasarrufu ve ek sulanabilir alan. Kaynak: Yazarın hesaplaması
Şekil 16. Ürün grubuna göre su tasarrufu, merkezi senaryo. Kaynak: Yazarın hesaplaması
Şekil 17. Metreküp için varsayılan fiyata göre tasarruf edilen suyun yıllık değeri. Kaynak: Yazarın hesaplaması; varsayılan fiyatlar, ulusal tarife yok

8.5 Sonuçların okunması

9. Ürünlerimizin olası yararları

Tablo, mevcut belgelere göre ürünlerin neler getirebileceğini güven düzeyleri ve sınırlarıyla birlikte listeler.

Duruma göre olası yararlar

Yarar

Yayımlanmış rakamlar

Kaynak (düzey)

Sınır

Sulama suyu tasarrufu

Mısır −%38,9 (Konya); hurma −%82; karpuz −%60,5; patates −%52

A14 ile A18 arası (B, C)

Ürün başına bir deneme; Türkiye'de yalnızca bir tane

Verim

Mısır +%17,1; patates +%31,4; karpuz +%30; hurma +%20; soya +%11,2 ile +%11,4 arası

A14 ile A18 arası (B, C)

Ürün başına bir veya iki deneme; kontroller bazen farklı

Güvenlik: Akrilamit (ECOSORB®)

3,0 µg/g'ın altında

A19 (B)

Tek laboratuvar, tek tarih

REACH uyumu (EVERGREEN®)

Test edilen 233 maddede çok yüksek önem arz eden maddeler ≤ %0,1

A20 (B)

Tarama, onay değil

Sertifika (ECOFERT®)

SOHISCERT ve AB Organik sertifikalı

A21 (A)

Sertifikalı ürün için geçerli

Tarımsal ormancılık (Paulownia ALTIFOLIA®)

6 ila 8 yılda 13 ila 15 m (internet sitesi)

A22 (C)

Türkiye'de deneme yok

Kaynak: Ek A.

Türkiye'de Fırat: Barajları Güneydoğu'daki sulamayı besler.

10. Dış ticaret: İhracat, ithalat, ithal etmek

10.1 Genel görünüm, 2023 ve 2024

Tarım ürünleri ve toplam mal ticareti (milyon $)

Gösterge

2023

2024

Tarımsal ihracat (bitkisel ve hayvansal ürünler)

29.502

30.666

Tarımsal ithalat (bitkisel ve hayvansal ürünler)

25.413

23.059

İhracat, tüm mallar

255.777

261.855

İthalat, tüm mallar

361.774

344.020

Kaynak: FAOSTAT (A4).

10.2 İhracat

Fındık içi en çok ihraç edilen tarım ürünüdür (2024'te 1.503 milyon $); onu ham ayçiçeği yağı (1.275 milyon $) ve buğday unu (1.208 milyon $) izler. Ülke çoğunlukla işlenmiş ürün ihraç eder: Yağlar, un, makarna, şekerleme, kuru üzüm.

Şekil 18. Başlıca tarımsal ihracat ürünleri, 2024. Kaynak: FAOSTAT (A4)

10.3 İthalat

Ülke sanayisi için hammadde ithal eder: Soya fasulyesi (1.766 milyon $), pamuk lifi (1.525 milyon $), buğday, ham ayçiçeği yağı ve mısır. Bunların bir kısmı işlenerek yeniden ihraç edilir.

Şekil 19. Başlıca tarımsal ithalat ürünleri, 2024. Kaynak: FAOSTAT (A4)
Şekil 20. Espiye'de "Tombul" fındık (Giresun).
Urla'da yeni hasat edilmiş enginarlar (İzmir).

10.4 Su tutucu polimerlerin Türkiye'ye ithalatı

11. Bölge bölge çalışma

Her bölge, onu temsil eden kent üzerinden anlatılır. Rakamlar iklimi tanımlar; su açığı (evapotranspirasyon eksi yağış) suyun en kıt olduğu yeri gösterir. Ürünlerin tanımı niteldir.

Karadeniz kıyısında, Rize'nin yamaçlarında çay bahçeleri.

Trakya (Edirne)

Meriç ve Ergene ovaları: Buğday, ayçiçeği ve sulanan çeltik.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

540 mm

Referans evapotranspirasyon

1.146 mm

Yıllık su açığı

606 mm

Toplam güneş ışınımı

1.555 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

14,1 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Marmara (Bursa)

Bursa ve Balıkesir çevresindeki verimli ovalar: Konservelik sebzeler, meyve, mısır ve zeytin.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

861 mm

Referans evapotranspirasyon

1.038 mm

Yıllık su açığı

177 mm

Toplam güneş ışınımı

1.509 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

15,0 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Ege (Manisa)

Gediz ve Büyük Menderes vadileri: Bağ ve kuru üzüm, pamuk, zeytin, incir ve sebzecilik.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

698 mm

Referans evapotranspirasyon

1.307 mm

Yıllık su açığı

609 mm

Toplam güneş ışınımı

1.676 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

16,9 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Akdeniz (Adana)

Çukurova Ovası: Mısır, pamuk, turunçgil, sebze ve ikinci ürün olarak soya; Antalya kıyısında seralar.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

718 mm

Referans evapotranspirasyon

1.333 mm

Yıllık su açığı

615 mm

Toplam güneş ışınımı

1.802 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

18,4 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

İç Anadolu (Konya)

Büyük tahıl platosu: Kuru tarımda buğday ve arpa, yoğun kullanılan yeraltı sularıyla sulanan şeker pancarı ve mısır. TİGEM mısır denemesi burada yapıldı.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

299 mm

Referans evapotranspirasyon

1.328 mm

Yıllık su açığı

1.029 mm

Toplam güneş ışınımı

1.782 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

12,5 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Karadeniz (Samsun)

Bafra ve Çarşamba deltaları: Çeltik, mısır ve sebze; daha doğudaki yamaçlarda fındık ve çay.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

856 mm

Referans evapotranspirasyon

924 mm

Yıllık su açığı

68 mm

Toplam güneş ışınımı

1.353 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

13,8 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Doğu Anadolu (Erzurum)

Soğuk yüksek platolar: Kısa bir yetiştirme döneminde hayvancılık, çayırlar, yem bitkileri ve tahıllar.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

624 mm

Referans evapotranspirasyon

993 mm

Yıllık su açığı

369 mm

Toplam güneş ışınımı

1.493 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

5,8 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa)

GAP projesiyle Fırat'tan sulanan Harran Ovası: Pamuk, mısır, buğday, yer fıstığı ve antep fıstığı.

Gösterge

Değer

Yıllık yağış, 1991-2020

491 mm

Referans evapotranspirasyon

1.672 mm

Yıllık su açığı

1.181 mm

Toplam güneş ışınımı

1.859 kWh/m²

Ortalama sıcaklık

18,2 °C

Kaynak: Open-Meteo üzerinden ERA5 (A9); PVGIS (A8); yazarın hesaplaması.

Ek A. Kaynaklar ve güven düzeyleri

Ref.

Kaynak

Düzey

A1

Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Göstergeleri (WDI), Türkiye

A

A2

FAOSTAT, bitkisel ve hayvansal ürünler (QCL), alanlar, üretim, 2014-2024

A

A3

FAOSTAT, üretim değeri (QV), sabit 2014-2016 I$, 2019-2024

A

A4

FAOSTAT, bitkisel ve hayvansal ürün ticareti, 2018-2024

A

A5

FAOSTAT, mineral gübreler, tarımsal kullanım, üretim ve ithalat, 2005-2023

A

A6

FAOSTAT, arazi kullanımı, sulama altyapılı ve fiilen sulanan alanlar, 2000-2025

A

A7

Dünya Bankası, Pink Sheet (üre, DAP, TSP ve potasyum klorür dünya fiyatları)

A

A8

PVGIS (Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi), ışınım, 2005-2020

B

A9

ERA5 (Copernicus), Open-Meteo üzerinden: Yağış, referans evapotranspirasyon, sıcaklık, 1981-2024

B

A10

Natural Earth, birinci düzey idari sınırlar (iller); coğrafi bölgelere gruplama yazar tarafından

B

A11

DSİ (Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü), Anadolu Ajansı'nın aktardığı rakamlar, Mart 2024: Sulanabilir alanlar, sulamaya açılan alanlar, tüketilen su

A

A12

Türk gümrük tarifesi (3906.90.90 pozisyonu); genel KDV oranına ilişkin 2023 tarihli 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı

A

A13

Tarım ve Orman Bakanlığı, BÜGEM: Tarımda kullanılan organik, mineral ve mikrobiyal gübreler hakkında yönetmelik; ithalat ve tescil için gerekli belgeler

A

A14

Soya denemesi, Çin (verim), üreticinin internet sitesi

C

A15

Hurma denemesi, BAE (ICBA, 2021), üreticinin internet sitesi

B

A16

Karpuz denemesi, Meksika (2023), üreticinin internet sitesi

C

A17

Patates denemesi, Güney Afrika (2025), üreticinin internet sitesi

C

A18

Mısır denemesi, Türkiye (TİGEM, Konya, 2025), TİGEM sulama biriminin ölçümleri, üreticinin internet sitesi

B

A19

ECOSORB® akrilamit analizi (Polymex laboratuvarı, 2024)

B

A20

EVERGREEN® REACH / SVHC taraması (SGS, 2023)

B

A21

ECOFERT® sertifikası (SOHISCERT, AB Organik)

A

A22

Paulownia ALTIFOLIA® ürün sayfasındaki rakamlar (internet sitesi)

C

Ek B. Hesaplama yöntemi

1. Tarımsal su. Toplam çekim (64,47 km³, 2022) × tarımın payı (%86,93) = 56,04 km³.

2. Hektar başına su. Tarımsal su ÷ fiilen sulanan alan (4.914.000 ha, 2024) = 11.404 m³/ha. Sulama altyapılı alan yerine fiilen sulanan alan kullanılır; çünkü Türkiye için yayımlanmıştır ve gerçekten kullanılan suya karşılık gelir.

3. Paylaştırma. Sulanabilir ürünler (mısır, pamuk, şeker pancarı, çeltik, patates ve soğan, sebze ve kavun-karpuz, soya, meyve bahçeleri ve bağlar) 3.887.100 hektar hasat alanı kaplar; her biri kendi alanının suyunu alır. Sulanan alanın geri kalanı (1.026.900 ha) "diğer sulanan ürünler" grubunu oluşturur. Buğday, arpa, baklagiller, zeytin, fındık, antep fıstığı ve ayçiçeği kuru tarım ürünleri olarak ele alınır.

4. Senaryolar. Tasarruf edilen su = grubun suyu × deneme etkisi: Dörtte biri (temkinli), yarısı (merkezi), tamamı (yüksek). Deneme yoksa: %5, %10 ve %20.

5. Ek hektarlar. Tasarruf edilen su ÷ sulanan hektar başına su (11.404 m³/ha).

6. Üretim ve değer. Üretim artışı = grup alanı × ortalama verim × deneme etkisi; değer, 2023 yılının örtük ortalama fiyatıyla (üretim değeri ÷ üretim).

7. Suyun değeri. Üç varsayımsal fiyat (0,10; 0,22 ve 0,45 $/m³); hiçbir ulusal tarife esas alınmamıştır.

8. Gübreler. Asgari harcama = azot ÷ 0,46 × üre fiyatı + fosfat ÷ 0,46 × TSP fiyatı + potas ÷ 0,60 × potasyum klorür fiyatı (A7).

9. İklim. Yağış, referans evapotranspirasyon (FAO-56) ve sıcaklık: Her kenti içeren ERA5 hücresinin 1991-2020 ortalamaları; ışınım: PVGIS, 2005-2020. Sıcaklık eğilimleri 1981-2024 dönemi üzerinde doğrusal regresyonlardır. Haritalarda her il, bölgesinin referans kentinin değerini alır.

10. Ticaret. Toplamlar FAOSTAT'ın bitkisel ve hayvansal ürünler kalemine aittir; ürünler toplam kalemler olmadan tek tek listelenir.

Ek C. Fotoğraf kaynakları

Dosya (Wikimedia Commons)

Yazar

Lisans

Olive orchard, Karaisalı 07.jpg

Zeynel Cebeci

CC BY-SA 4.0

Wheat field , Ceyhan - Adana 05.jpg

Zeynel Cebeci

CC BY-SA 4.0

Urfa-Harran Ovası 11 09 2011 Erdnussfelder.jpg

Volker Höhfeld

CC BY-SA 4.0

Wheat fields, Buğday tarlaları 03.jpg

Zeynel Cebeci

CC BY-SA 4.0

Urfa-Harran Ovası 11 09 2011 Bewässerungskanal.jpg

Volker Höhfeld

CC BY-SA 4.0

Buğday tarlası - Wheat field 01.jpg

Zeynel Cebeci

CC BY-SA 4.0

Cappadocia Aerial View Landscape.jpg

Benh LIEU SONG (Flickr)

CC BY-SA 4.0

Cotton field Turkey.jpg

Gerhard Pils – Gerhard Pils

CC BY-SA 3.0

The Euphrates River in Turkey (52033140271).jpg

Carole Raddato from FRANKFURT, Germany

CC BY-SA 2.0

Corylus avellana - Hazelnut 08.jpg

Zeynel Cebeci

CC BY-SA 4.0

Turkey (Izmir, Urla) New harvested artichockes for the festival1.jpg

Güldem Üstün

CC BY 2.0

Tea Rize.jpg

Sly06

CC BY 2.0

The Euphrates River in Turkey, Rumkale (52030401462).jpg

Carole Raddato from Frankfurt, Germany

CC BY-SA 2.0

Kaynak: Wikimedia Commons'ta yayımlanmış fotoğraflar; renk ve netlik düzeltmesi yapılmış, lisanslarına uygun olarak kullanılmıştır.

Halfeti yakınında, Rumkale'de Fırat (Şanlıurfa).

Bize parselinizi anlatın

Ürün, sulama yöntemi, toprak yapısı, bugün kullanılan su miktarı. Size uygun teknoloji kombinasyonu, dozajlar ve benzer koşullarda yapılmış denemelerle geri döneriz.

İlk görüşme hiçbir taahhüt gerektirmez.

Bize parselinizi anlatın

contact@green-solutions-group.com · Green Solutions Groupe AIM SA, 46, route de la Condémine, 1475 Forel, İsviçre

Fotoğraf kaynakları

Wikimedia Commons'tan alınan fotoğraflar, lisanslarına uygun olarak kullanılmıştır.